بابا! دست نزن! (آسیب شناسی رفتار والدین در دوره های حساس رشد کودکان)

سلام

چند روز پیش برای خرید به بازار میوه و تره بار رفته بودم. بیشتر از این که چیزایی که برای خرید دنبالشون

بودم نظرم رو جلب کنن کودک کنجکاو دو ساله ای در کانون توجهم قرار گرفته بود. جالب تر، مادری بود که

دورادور کودک رو می پائید و مشخص بود که نمی خواد بیش از این به او نزدیک بشه تا فضا کاملا برای یه

کنجکاوی مستقلانه برای فرزندش فراهم باشه. کودک که به سختی دستش به سینی خرمالو می

رسید یکی از اون ها را از لبه سینی برداشت. خوب اون رو برانداز کرد. لمسش کرد. دستی به تاج روی

خرمالو کشید و بعد گذاشت سر جاش. البته نه سر جاش؛ جای اون رو با خرمالوی کناریش جابجا کرد و

بعد رفت سراغ پرتقال ها و مادر همچنان فقط از دور، نظاره گر بود. جالب بود! وقت رفتن، مادر، دست

کودک رو نگرفت. باز هم اجازه داد توی مسیر، کودکش هر جا که دوست داره توقف کنه و کنجکاوی...

نظریه پردازان سرشناس و بزرگی معتقدن مرحله های حساس و مهمی در سال های نخستین رشد

کودکان وجود داره. دوره هایی طلایی که باید غنیمت شمرده بشن. بخش مهمی از استعدادها، قابلیت

ها و حتی ویژگی های شخصیتی بچه ها به این مراحل و نحوه مواجهه والدین با اونها بستگی داره.

"اریکسون" درباره مرحله هایی مهم در زندگی کودکان صحبت کرده که ویژگی های بسیار مهمی همچون

"اعتماد به دنیا و دیگران"، "استقلال"، "ابتکار" و "شایستگی" در بچه ها شکل می گیره. "مونته سوری"

هم از دوره های حساسی همچون "توجه به جزئیات"، "استفاده از دست ها" و "راه رفتن" در چند سال

نخست کودکی سخن گفته. همین فعالیت های به نظر ساده! در دوره حساسِ توجه به جزئیات، کودکان

حتی حشرات کوچکی رو که در میدان توجه ما قرار ندارن کشف می کنن. یا در دوره حساس برای

استفاده از دست ها، کودکان پیوسته به اشیاء چنگ می زنن. اونها به ویژه از باز و بسته کردن چیزها

لذت می برن. یا اشیاء رو داخل ظرفی می ریزن و بعد دوباره خالی می کنن. یا اون ها رو روی هم

انباشته می کنن. "مونته سوری" درباره مقطع حساس راه رفتن می گه: "در طول این مقطع، برخی

والدین کودکان خود را همچنان که فواصل طولانی را به نحو شگفت انگیزی طی می کنند با لذت دنبال

می کنند و هنگامی که کودکان برای بررسی منظره ای تازه توقف می کنند آن ها نیز متوقف می شوند.

بعضی از والدین درک نمی کنند راه رفتن برای کودک چه معنایی دارد. آنها فرض می کنند که کودک نظیر

خود آنان می خواهد به جایی برود. بنابراین کودک را بلند می کنند و بغل می گیرند یا او را در کالسکه هل

می دهند تا هر چه سریعتر به مقصد برسند و یا چون از عاقبت راه رفتن و افتادن او می ترسند این

رفتارها را انتخاب می کنند."

با وجود محدودیت های سینه خیز و چهاردست و پا رفتن برای کودکان کنجکاو، راه رفتن برای اون ها

تولدی دوباره محسوب می شه. "ماهلر" می گه: "وقتی بچه ها راه می افتند در واقع دوران عشق بازی

واقعی آن ها با جهان آغاز می شود." همین دیروز، یه کودک دو سه ساله که پدرش دستش رو گرفته بود

و با خودش می برد، یه لحظه مقاومت کرد و دولا شد تا یه کم از برفهای روی زمین رو برداره. پدر، سریع

بغلش کرد و گفت: "دستات یخ می کنه! بابا! دست نزن!"

"شاختل" معتقده: "برای اغلب ما متاسفانه سن کشف که اوایل خردسالی است تحت سلطه

بزرگسالان عمیقا دفن می شود." او می گه اگه ما تمایل خودمون رو در بستن درهای جهان به روی

کودکان کاهش بدیم کودکان علاقه باز و فعالی رو بر مبنای تمایلات درونیشون به نمایش خواهند گذاشت.

موتور جستجوگری و کنجکاوی کودکان از همون ماه های آغازین زندگی با کمک ابزار حواس روشن می

شه. در چند ماهگی وقتی که نوزاد اشیاء رو به سمت دهانش می بره در حال شناسایی و کشفه! به

سمت دهان می بره چون در این مرحله از رشد، حس چشایی کودک قوی تره. اما در چنین حالاتی ما پدر

و مادرها چه واکنشی نشون می دیم؟

"شاختل" بیشتر درباره این که چگونه والدین، معلمان و بزرگسالان، کنجکاوی کودک رو خاموش می کنن

سخن گفته. او معتقده والدین اغلب می ترسن که کودکانشون بسیار خام عمل کنن. چیزها رو بشکنن و

یا به خودشون صدمه بزنن و مي گه خیلی ساده می شه خونه رو در برابر کودک مقاوم کرد. اشیای

شکستنی و خطرناک رو از سر راه برداشت و به کودک اجازه داد تا به اکتشاف بپردازه.

"اریکسون" جمله بسیار تاثیرگذاری داره: "اگر ما تنها بیاموزیم که به کودکان خود اجازه بدهیم تا زندگی

کنند، تمام مقصود رشد را دریافته ایم". و زندگی کردن برای بچه ها یعنی وجود فرصت هایی که بتونن

طبق نیازها و تمایلات درونیشون حرکت کنن. قطعا چنين کودکاني، به بزرگسالاني توانمند، سالم و شاد

تبديل خواهند شد.

همه تون و همه عزيزانتون در پناه حق

پي نوشت: اخيرا متوجه شدم مطالبي که در ازتباط با کودکان نوشته مي شه در تلگرام بازديدهاي بسيار بيشتري مي خوره. قطعا به اين دليله که جامعه، بيشتر به اين جور مسائل احساس نياز داره. از طرفي دغدغه خودم هم اين روزا به ويژه با توجه به مطالعاتي که دارم همينه. اميدوارم براي شما ياران قديمي هم انديشان هم مفيد فايده باشه. يا حداقل براي اطرافيانتون.